Βόρειο και Ανατολικό Αιγαίο
Επιμέλεια κειμένων, επιλογή φωτογραφιών και βίντεο: Παναγιώτης Χαλκιόπουλος
Χοροί από την Ικαρία, τη Λήμνο και τη Λέσβο.
1) Συμπεθέρα 2) Μπρος πίσω 3) Τα ξύλα 4) Καρσιλαμάς 5) Ικαριώτικος 6) Απτάλικος 7) Μαζωμένος
1) Συμπεθέρα (Ικαρία)
Χορός της Ικαρίας με ιδιαίτερο χορευτικό μοτίβο, που μοιάζει όμως αρκετά με τον χαρακτηριστικό χορό του νησιού, τον Ικαριώτικο. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για παλαιότερη μορφή του Ικαριώτικου που χορευόταν με τη γνωστή μελωδία, χωρίς όμως τις ρίμες, δηλαδή τους στίχους. Σε αντίθεση με τις περισσότερες περιπτώσεις παραδοσιακών τραγουδιών οι ρίμες μπήκαν μεταγενέστερα και εμπλούτισαν τη μελωδία και την έκαναν τραγούδι.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσαριτάκης
Προτεινόμενο βίντεο :
2) Μπρος πίσω (Λήμνος)
Χορός που χορεύεται στη Λήμνο με το χαρακτηριστικό τραγούδι “Τα Τσ’μαντριγιανά κορίτσια στείλανε αναφορά”
Προτεινόμενο βίντεο :
3) Τα ξύλα (Λέσβος)
Πρόκειται για έναν δημοφιλή χορό της Λέσβου. Σύμφωνα με την παράδοση ο σκοπός πρωτοπαίχτηκε το 1878 στην Αγιάσο, κατά τη διάρκεια της κατασκευής του πρώτου μηχανοκίνητου ελαιοτριβείου και συγκεκριμένα όταν το έργο βρισκόταν στην κατασκευή της στέγης, όπου προκειμένου να γίνει πιο ευχάριστη η κοπιαστική μεταφορά των ξύλων που θα xρησιμοποιούνταν για δοκάρια, δόθηκε η εντολή από τον τότε Τούρκο στρατιωτικό επικεφαλή Οσμάν Πασά, να παιχτεί αυτός ο σκοπός ώστε οι εργάτες να είναι πιο παραγωγικοί.
Το χορό αυτόν τον συναντάμε και με την ονομασία Ταμπάνια (από τη λέξη ταβάνια) καθώς έτσι αποκαλούνται στη Λέσβο τα χοντρά ξύλα που τοποθετούνται ως δοκάρια στη στέγη.
Δύο περιοχές του νησιού που συναντάμε το χορό είναι η Αγιάσος και το Πλωμάρι στις οποίες ο χορός έχει και την ονομασία Κιούρτικο.
Ο σκοπός είναι ιδιαίτερα χαρούμενος και μερακλίδικος. Πρόκειται για έναν αργό συρτό που συνήθως γυρίζει σε μπάλο.
Πηγή – Πληροφορίες : Γιάννης Ρουμελιώτης
Προτεινόμενο βίντεο :
4) Καρσιλαμάς (Ικαρία)
Οι κάτοικοι του νησιού έχουν εντάξει στο ρεπερτόριό τους τον χορό αυτό έχοντας επηρεαστεί εμφανώς από αυτούς της περιοχής της Σμύρνης και στο χορευτικό μοτίβο αλλά και στη μελωδία. Το τραγούδι με το οποίο χορεύουν καρσιλαμά είναι το “Η χρυσή παρηγοριά μου” του οποίου η μελωδία είναι η ίδια με αυτή του σμυρνέϊκου τραγουδιού “Τα παιδιά της γειτονιάς σου”. Η διαφορά είναι ότι στην Ικαρία το τέμπο είναι πιο γρήγορο και ως εκ’ τούτου και τα βήματα πιο κοφτά και σταθερά.
Όπως συνηθίζεται στους καρσιλαμάδες χορεύεται αντικριστά σε ζευγάρια αντρών , γυναικών αλλά και μικτά.
Η κίνηση των χεριών των γυναικών σε κάποιες περιοχές του νησιού που είναι περισσότερο επηρεασμένες από τα παράλια της Μικράς Ασίας είναι η γνωστή κυκλική κίνηση προς τα μέσα σχηματίζοντας το σημείο του σταυρού, ενώ σε περιοχές που είναι περισσότερο επηρεασμένες από τις Κυκλάδες τα χέρια των γυναικών κινούνται ελεύθερα.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσαριτάκης
Προτεινόμενο βίντεο 1 :
Προτεινόμενο βίντεο 2 :
5) Ικαριώτικος (Ικαρία)
Ο ιδιαίτερος και χαρακτηριστικός χορός του νησιού απ’ όπου πήρε και τ’ όνομά του.
Παρ’ όλο που ανήκει στη γενική κατηγορία των συρτών χορών, είναι αξιοσημείωτο ότι τα βήματα, το ρυθμό και τη μουσική του δεν τα συναντάμε πουθενά αλλού.
Υπάρχει ένα κοινό χορευτικό μοτίβο με μικρές παραλλαγές από χωριό σε χωριό και αρκετά τσαλίμια. Ο κάθε Ικαριώτης όπου κι αν βρίσκεται αισθάνεται την ανάγκη να χορέψει τον Ικαριώτικό του βάζοντας όπως και ο μουσικός το δικό του προσωπικό στοιχείο.
Η ονομασία του ανάλογα με τη μελωδία και την περιοχή ποικίλει. Έτσι έχουμε τον Περαμαρίτικο από την πέρα μεριά, τον Παπιστάνικο που μιμείται τη λύρα, τον Ραχιώτικο και τον Τσαμούρικο ή Αργό ή Γερόντικο.
Σύμφωνα με την παράδοση τον Ικαριώτικο σε κάποιες περιπτώσεις τον χόρευαν σκυφτά.
Λέγεται, λοιπόν, πως ο σκυφτός , όπου οι χορευτές έσκυβαν, ξεκινάει από το εξής γεγονός : Τα σπίτια ήταν χαμηλοτάβανα και οι άνθρωποι συχνά λόγω των πειρατικών επιδρομών και για να μην κάνουν αισθητή και έκδηλη την παρουσία τους δεν χόρευαν στην ύπαιθρο αλλά μέσα στα σπίτια. Οπότε έσκυβαν ώστε να μην χτυπάνε στα δοκάρια του σπιτιού.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσαριτάκης
Προτεινόμενο βίντεο : Τσαμούρικος
6) Απτάλικος (Λέσβος)
Ο πρώτος χορός που παράγγελνε ο Μεσοτοπίτης στα παιχνίδια ήταν ο Συρτός ή «του μαντήλ» και στη συνέχεια απαραίτητη συνέχεια του Συρτού είναι το γύρισμα σε Μπάλο. Μετά το μπάλο, το βάθος της παράδοσης του Μεσότοπου, θέλει με απαράβατη σειρά τον Μεσοτοπίτη να χορεύει τον Απτάλικο καρσιλαμά. Ο Απτάλικος ήταν και είναι ξεχωριστός χορός για το Μεσοτοπίτη και βαθιά ριζωμένος στην ψυχοσύνθεσή του. Μ’ αυτόν τον χορό εξωτερικευόταν ο λεβέντικος και ατίθασος χαρακτήρας του.
Χορευόταν αντικριστά από δύο άτομα, συνήθως άντρες, που έκαναν πολλούς «τζιλβέδις» δηλαδή καθίσματα, στροφές, χτυπήματα, πετάγματα κ.α. , πάνω στο βασικό κινητικό μοτίβο. Οι μερακλήδες Μεσοτοπίτες όταν χόρευαν τον Απτάλικο είχαν συγκεκριμένους συγχορευτές με τους οποίους ταίριαζαν στο χορό και πολλές φορές μαζί έκαναν συγχρονισμένοι κάποια προσωπικά τους πατήματα που «τα μπρόβαραν μες στα κατώγια». Σήμερα έχουν αντιγραφεί και είναι κοινά κάποια κινητικά δημιουργήματα παλιών ανώνυμων καλών χορευτών όπως η πρώκ’, του πιάσ’ μου, του γιρόγκκου, το καλό , αλλά και επώνυμων όπως του Τσακιρέλ’, του Γνατάρ, του Σταύρακα κ.α. Η δυνατότητα όμως του αυτοσχεδιασμού που είχε και έχει ο Μεσοτοπίτης μερακλής χορευτής όταν χορεύει τον Απτάλικο είναι απεριόριστη.
Πηγή – Πληροφορίες : Μιχάλης Βουβέλης
Προτεινόμενο βίντεο :
7) Μαζωμένος (Λέσβος)
Συχνά στο Μεσότοπο ολοκλήρωναν τη σειρά των χορών του γλεντιού χορεύοντας όλη η παρέα μαζί τον Μαζωμένο ή Πηδηχτό. Είναι ο πανελληνίως γνωστός γρήγορος χασάπικος. Ο πρωτοχορευτής έκανε στροφές και καθίσματα ή κουλουπ’τάτσια όπως τα έλεγαν. Όλοι μαζί χτυπούσαν τη γη με τις πατούσες τους πολύ δυνατά. Χαρακτηριστική ήταν και η προς τα πίσω περιστροφή δηλαδή ένα σάλτο προς τα πίσω που έκαναν κάποιοι χορευτές με τη βοήθεια και την κατάλληλη λαβή των διπλανών τους στον κύκλο. Μάλιστα αναφέρεται ότι τη φιγούρα αυτή την έκαναν και κάποιες γυναίκες. Επίσης έβγαιναν στο κέντρο του χορευτικού κύκλου και αυτοσχεδίαζαν μιμούμενοι κάποιες Κοζάκικες χορευτικές φιγούρες.
Επίσης μερικές φορές όταν μία παρέα το παρατραβούσε χορεύοντας για πολύ ώρα και δημιουργείτο κίνδυνος παρεξήγησης με άλλη παρέα, οι μουσικοί άρχιζαν με δική τους πρωτοβουλία να παίζουν τον Πηδηχτό δίνοντας έτσι το σύνθημα σε όλους ότι αυτός θα ήταν ο τελευταίος χορός της παρέας και συγχρόνως ανέβαζαν σκόπιμα την ταχύτητα έτσι ώστε να κουράσουν τους χορευτές και να σταματήσουν το χορό. Γ’ αυτό το λόγο τον έλεγαν και «σιχτίρ χαβά» ή συνηθέστερα «σιχτίρ πιλάφ». Τέλος μία άλλη ονομασία που συναντάμε το χορό στο Μεσότοπο είναι και Παναχουρίκ’κους γιατί πάντα τον χόρευαν τα παλληκάρια απ’ το απάνω χωριό.
Μία άλλη περιοχή της Λέσβου που αναφέρεται ότι χορευόταν ή χορεύεται ο Μαζωμένος είναι η Αγιάσος όπου κι εδώ χορεύεται από πολλούς στο αποκορύφωμα του γλεντιού.
Πηγή – Πληροφορίες : Μιχάλης Βουβέλης, “Εγκυκλοπαίδεια του Ελληνικού Χορού” Άλκη Ράφτη, έκδοση Θ.Ε.Χ. Δόρα Στράτου.
Προτεινόμενο βίντεο 1 :
Προτεινόμενο βίντεο 2 :
Φορεσιές
1) Λέσβος
Ανδρική φορεσιά από τη Λέσβο (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr))
Γυναικεία φορεσιά από τη Λέσβο (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από τη Λέσβο (Ιματιοθήκη “Η Παράδοση” / foresies-paradosi.gr)
Γυναικεία φορεσιά από τη Λέσβο (Ιματιοθήκη “Η Παράδοση” / foresies-paradosi.gr)
2) Λήμνος
Γυναικεία φορεσιά από τη Λήμνο (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από τη Λήμνο (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από τη Λήμνο (Ιματιοθήκη “Η Παράδοση” / foresies-paradosi.gr)
Ανδρική φορεσιά από τη Λήμνο (Ιματιοθήκη “Η Παράδοση” / foresies-paradosi.gr)
Τραγούδια και σκοποί
1) “Συμπεθέρα” 2) “Τα Τσ(ι)μαντριγιανά κορίτσια” 3) “Η χρυσή παρηγοριά μου” 4) “Σγουρέ βασιλικέ μου”
5) “Στου Πάπα το μπουγάζι” 6) “Μπαρμπούνι μου θαλασσινό” 7) Τα ξύλα 8) Τσαμούρικος Ικαριώτικος 9) Ικαριώτικος
10) Μαζωμένος 11) Απτάλικος
1) “Η συμπεθέρα” (Ικαρία)
1) “Η συμπεθέρα” (Ικαρία)
Αποτελείται από δίστιχα τα οποία συναντάμε και με παραλλαγές. Χορός: Συμπεθέρα.
Νάτος κι έρχεται από πέρα δώσ’ του φουστανιού σου α(γ)έρα,
δώσ’ του δώσ’ του και ας πάει τούτη η γης θα μας εφάει.
Τούτη η γης που την πατούμε ούλοι μέσα θε να μπούμε,
τούτη η γης με τα χορτάρια τρώει νιες (νιους) και παλικάρια.
(τούτη γης με τις ελιές τρώει γέρους και γριές)
Αχ κακό βρε συμπεθέρα που ‘εν ήρθες την Δευτέρα
μόνον ήρθες το Σαββάτο που’ ταν όλα άνω κάτω.
Τον Καριώτικο χορό πως τον αγαπώ εγώ,
τον Καριώτικο χορεύω κι όσο νιμπορώ σαρτεύω.
Δώσ’ του δώσ’ του δώσ’ του πέρα (δώστου πέρα δώστου πέρα) δώσ’ του φουστανιού α(γ)έρα,
δώστε του για να πρυμίσει(πρεπίσει) κι ο χορός να νοστιμίσει.
(δώστου δώστου παλικάρι σύρε το χορό με χάρη).
Πως χορεύουν οι λωλοί, δίχως λύρα και βιολί
πως χορεύουν οι γαδάροι δίχως σέλα και σαμάρι.
Οι Καριώτες πώς γλεντούνε όταν ούλοι θα βρεθούνε
καθισμένοι σε μια πλάκα με τη τσαμπουνοφυλάκα.
Η τσαμπούνα παίζει ωραία άμα βρει κρασοπαρέα
βρε κι εμείς σ’ αυτόν τον τόπο εγλεντάμε μ’ άλλο τρόπο.
Χόρευγε Μαριώ και Ρήνη χόρευγε κι εσύ Φροσύνη
για τα ‘σένα παίζουν τούτα οι τσαμπούνες τα λαούτα.
Πού τραβάς βρε συμπεθέρα μια γιαλό και μιαν αθέρα
στο γιαλό και στον αθέρα ίντα ψάχνεις συμπεθέρα;
Πέρα στον πλατύν αθέρα έχασα μια μπουζουνιέρα,
φύσ’ αγέρα φύσ’ αγέρα για να βρω τη μπουζουνιέρα.
Πού θα πάμε συμπεθέρα στον γιαλό για στον αθέρα,
στο γιαλό θε να βραχούμε στο βουνό θε να χαθούμε.
Πέρα στου χωριού τη βρύση τον Καριώτικο έχω στήσει,
και χορεύουν κοπελούδια σαν τα δροσερά λουλούδια.
Χόρευ(γ)ε καημένη γραι’ στων παιδιών μας τις χαρές,
δες και με καημένε γέρο πως πηδώ και πως σαρτεύω.
Πέρα πέρα πέρα πέρα στα Αμάλου και πιο πέρα
πέρα πέρα πέρα πέρα ίσα με την Προεσπέρα.
2) “Τα Τσ(ι)μαντριγιανά κορίτσια” (Λήμνος)
2) “Τα Τσ(ι)μαντριγιανά κορίτσια” (Λήμνος)
Χορός: Μπρός πίσω ή Τσ’μαντριγιανά κορίτσια.
Τα τσ’μαντριγιανά κορίτσια στείλανε αναφορά,
στον παπά και στον δεσπότη και γυρεύουν παντρειά.
Κι είναι παραπονεμένα αχ τα κουρτσούδια τα καημένα,
κι είναι παραπονεμένα τα κουρτσούδια τα καημένα.
Ο δεσπότης απαντάει λάβετε υπομονή,
να ρωτήσω να ξετάξω που ‘ναι οι καλοί γαμπροί.
Να ρωτήσω στα χωριά τον παπά κ’ την παπαδιά,
να ρωτήσω στα χωριά τον παπά κ’ την παπαδιά.
Κάτω στη Μεγάλη Χώρα στου Ντουρά το μαγαζί,
εκεί πάνε και συχνάζουν όλο διαλεχτοί (όλοι οι καλοί) γαμπροί.
Τώρα πάνε και αλλού δίπλα μέσ’ του Ψαριανού,
τώρα πάνε και αλλού δίπλα μέσ’ του Ψαριανού.
3) “Η χρυσή παρηγοριά μου” (Ικαρία)
3) “Η χρυσή παρηγοριά μου” (Ικαρία)
Τραγούδι από τα παράλια της Μικράς Ασίας και ιδιαίτερα από την περιοχή της Σμύρνης τροποποιημένο από τους κατοίκους της Ικαρίας και ενταγμένο και στο δικό τους ρεπερτόριο. Χορός: Καρσιλαμάς ή Αργιλαμάς.
Η χρυσή παρηγοριά μου ειν’ το κρασάκι μου (2)
με αυτό διασκεδάζω το μεράκι μου. (2)
Τί κακός που ‘ναι ο κόσμος αχ μανούλα μου (2)
τί τους μέλει κι αν ξοδιάζω τη σακούλα μου; (2)
Κι αν χρωστώ εις την ταβέρνα πάλι τα ξοφλώ (2)
κι αν πατώ κι ομπρός κι οπίσω πότε σκουντουφλώ. (2)
Κι αν γλιστρώ και πέφτω κάτω κι αν λασπώνουμαι (2)
ακουμπώ τα δυο μου χέρια και σηκώνουμαι. (2)
Κόκκινά μου ραπανάκια φύλλα πράσινα (2)
ας το πιούμε το κρασάκι κι όξω βάσανα
εις υγείαν της παρέας κι όξω βάσανα.
4) “Σγουρέ βασιλικέ μου” (Ικαρία)
4) “Σγουρέ βασιλικέ μου” (Ικαρία)
Χορός: Μπάλλος
Σγουρέ βασιλικέ μου και μαντζουράνα μου
εσύ θα με χωρίσεις από τη μάνα μου.
Εσύ θα με χωρίσεις από τη μάνα μου
σγουρέ βασιλικέ μου και μαντζουράνα μου.
Εσύ ‘σαι το σταφύλι κι εγώ το τσάμπουρο
φίλα με συ στα χείλη κι εγώ στο μάγουλο.
Φίλα με συ στα χείλη κι εγώ στο μάγουλο
εσύ ‘σαι το σταφύλι κι εγώ το τσάμπουρο.
5) ”Στου Πάπα το μπουγάζι” (Ικαρία)
5) ”Στου Πάπα το μπουγάζι” (Ικαρία)
Χορός: Συρτός
Στου Πάπα το μπουγάζι (στενό θαλάσσιο πέρασμα) κάτω στην Ικαριά
μπρατσέρα κινδυνεύει, Παναγιά μου, μ’ όλη τη σιρμαγιά (2)
Γυρίζει τριγυρίζει λιμάνι για να βρει
στα κύματα παλεύει, Παναγιά μου, ν’ αράξει δε μπορεί.(2)
Δε θέλω τη μπρατσέρα ούτε τη σιρμαγιά
μον’ θέλω τους λεβέντες, Παναγιά μου, που ‘ν απ’ την Ικαριά.(2)
6) ”Μπαρμπούνι μου θαλασσινό” (Λέσβος)
6) ”Μπαρμπούνι μου θαλασσινό” (Λέσβος)
Χορός: Καρσιλαμάς
Μπαρμπούνι μου θαλασσινό (κι) ολόχρυσό μου ψάρι (2)
κρίμα εγώ να σ’ αγαπώ και άλλος να σε πάρει.(2)
Κάλλιο(α) καλόγρια σε μοναστήρι,παρά για σένανε στο παραθύρι. (2)
Ψαράς θα γίνω στη στεριά, με δίχτυα μανωμένα (δολωμένα) (2)
για να ψαρέψω μια καρδιά, που δεν (να) πονεί για μένα.(2)
Κάλλιο(α) καλόγρια με μαύρο ράσο, παρά με (για) σένανε και να γεράσω. (2)
Αγάπα με να σ’ αγαπώ θέλε με να σε θέλω (2)
γιατί θε νά ‘ρθει ένας καιρός να θες και να μη θέλω. (2)
Πρώτα σ’ αγάπαγα με την καρδιά μου, τώρα σ’ αρνήθηκα (σε μίσησα) με τα σωστά μου. (2)
Εγώ ‘λεγα βρυσούλα μου πως έτρεχες για μένα (2)
συ γύριζες και πότιζες όλα τα διψασμένα. (2)
Πρώτα σ’ αγάπαγα με την καρδιά μου, τώρα σ’ αρνήθηκα (σε μίσησα) με τα σωστά μου. (2)
1) Λέσβος
Στο Μεσότοπο παίζονταν το βιολί, το σαντούρι, το ούτι, το λαούτο, το μαντολίνο, η κιθάρα, ο ταμπουράς, το κλαρίνο, το τρομπόνι, η τρομπέτα, η γκάιντα, ο ζουρνάς, το φύλλο, το ακορντεόν, η ντ’μπάνα, το τουμπελέκι, το ντέφι και ο ντενεκές.
Όλα αυτά τα όργανα παίζονταν στις καθημερινές διασκεδάσεις των Μεσοτοπιτών μεμονωμένα ή σε ελεύθερο συνδυασμό. Στις επίσημες διασκεδάσεις όπως πανηγύρια και γάμοι μια πλήρης κομπανία συνήθως αποτελείτο από βιολί , σαντούρι,κλαρίνο,τρομπόνι, ακορντεόν και ντ’μπάνα.
Τη δεκαετία του 1960 προστέθηκε το μπουζούκι και σιγά σιγά και το αρμόνιο περιορίζοντας αρχικά και αντικαθιστώντας στη συνέχεια τα ποαλαιότερα όργανα.
Πηγή – πληροφορίες : Μιχάλης Βουβέλης
Μουσικό συγκρότημα από την Κάπη παίζει σε πανηγύρι του χωριού, το 1920. Βαρελτζής Γιώργος – τρομπόνι, Ζαχαρής Παναγιώτης – βιολί, Ζαχαρής Γιώργος – σαντούρι, Ζαχαρής Δημήτρης – κλαρίνο. (Αρχείο Μιχ. Κυριακόγλου).
Γάμος στον Ασώματο το ’50. Μουσικοί από δύο Αγιασώτικες κομπανίες συνοδεύουν την νύφη στην εκκλησία: Μιχάλης Μουτζουρέλλης («Λαγός») – κλαρίνο, Γιάννης Σουσαμλής («Κακούργος») – σαντούρι, Γιάννης Μουτζουρέλλης («Λαγός») – κιθάρα, Στρατής Παπάνης – ακορντεόν, Στρατής Αλτιπαράκης («Ρογίδι») – τρομπόνι και Χαρίλαος Ρόδανος – βιολί. (Αρχείο Μιχ. Μουτζουρέλλη).
Γαμήλιο γλέντι στο παλιό καφενείο «του Καμαρού» στην Αγιάσο το 1954. Παίζουν οι Αγιασώτες μουσικοί, Μιχάλης Μουτζουρέλλης (“Λαγός”) – κλαρίνο, Ραφαήλ Σουσαμλής – ευφώνιο, Στρατής Ρόδανος – σαντούρι, Αχιλλέας Σουσαμλής – βιολί, Στρατής Αλτιπαρμάκης (“Ρογίδι”) – τρομπόνι και Στρατής Παπάνης – ακορντεόν. (Αρχείο Μιχ. Μουτζουρέλλη)
Σε καφενείο στο Παλιοχώρι την δεκαετία του ’60, διακρίνονται οι μουσικοί: Μανώλης Παντελέλης – βιολί, Παναγιώτης Παντελέλης («Ασπαρτιά») – τρομπόνι, Γιάννης Παντελέλης – κορνέτα, Δημήτρης Γανώσης – κιθάρα, Γιώργος Γανώσης – σαντούρι, Παντελής Σκυβαλάκης – ακορντεόν, Ευάγγελος Παντελέλης – ντραμς. Πρόκειται για την κομπανία των αδερφών Παντελέλη («τα Παντελέλια») σε συνεργασία με άλλους μουσικούς από το Παλιοχώρι. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Στην Καλλονή, στο κέντρο «Γέφυρα» του Γ. Βαμβουκλή, που διακρίνεται αριστερά, η κομπανία των αδερφών Γανώση («τα Γανωσέλια») από το Παλιοχώρι, έπαιζε κάθε Σαββατοκύριακο, το 1955. Παναγιώτης Γανώσης – βιολί, Γιώργος Γανώσης – σαντούρι, Μιχαήλ Πετρέλης από την Αρίσβη – ντραμς, Δημήτρης Γανώσης – κιθάρα, Γιάννης Κοτοπούλης – ακορντεόν. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Στο κέντρο «Κληματαριά» του Κουταλέλη στην Μυτιλήνη, το 1967, παίζουν λέσβιοι μουσικοί μαζί με δύο τραγουδίστριες από την Αθήνα. Ευστράτιος Κουταλέλης («Κουταλής») – μπουζούκι, Αντώνης Στεργίου από τους Ταξιάρχες – μπουζούκι, πίσω Γιώργος Γανώσης – ντραμς, Μιχάλης Βερβέρης («Τουρκογιάννης») -βιολί, και Δημήτρης Γανώσης – ακορντεόν. (Αρχείο Γ. Γανώση).
Κομπανία της Κάπης παίζει στο πανηγύρι του Αγίου Δημητρίου στη Μόρια το 1957. Εύανδρος Παπαδόπουλος («Μουμτζής») – ντραμς, Κώστας Παπαδόπουλος («Μουμτζής») – βιολί, Γιώργος Παπαδόπουλος («Μουμτζής») – κλαρίνο, Γιώργος Βαρελτζής – τρομπόνι, Γιαννακός Βαρελτζής – σαντούρι και Σαράντος Σταμπουλής («Κατεργάρης»), κάτοικος Αγίας Παρασκευής – τρομπόνι.
Στο Πλωμάρι τη δεκαετία του ’50, μουσικοί συνοδεύουν γλεντιστές σε πατινάδα. Ο Ποσειδώνας Καραβάς παίζει βιολί και ο Παναγιώτης Τυροπώλης σαντούρι. (Αρχείο Δ. Καραβά).
«Ζυγιά» (κλαρίνο και νταούλι) από την Αγιάσο, στην ηθογραφία του Αντώνη Μηνά, “Τα Σόγια”, που ανέβασε το Αναγνωστήριο της Αγιάσου το 1984. Ο Στρατής Σουσαμλής («Σελέμης») παίζει κλαρίνο και ο Ανέστης («Αριστείδης») Μουτζουρέλλης («Λαγός») -νταούλι. (Αρχείο Αναγνωστηρίου Αγιάσου).
Εκδήλωση αφιερωμένη στην λαϊκή μουσική παράδοση της Αγιάσου, οργανωμένη από το Αναγνωστήριο «η Ανάπτυξη» στις 24-9-1978. Μουσική παίζουν οι: Κώστας Ζαφειρίου – κιθάρα, Ευριπίδης Ζαφειρίου («Καζίνο») – κλαρίνο, Σταύρος Ρόδανος – κιθάρα, Γιάννης Σουσαμλής («Κακούργος») – σαντούρι, Χαρίλαος Ρόδανος – βιολί και Δημήτρης Αγρίτης – ντραμς. (Αρχείο Αναγνωστηρίου Αγιάσου).
2) Ικαρία
Στην Ικαρία χρησιμοποιούσαν κυρίως τη λύρα, το λαούτο και μια μορφή γκάιντας την τσαμπουνοφυλάκα. Το βιολί είναι μεταγενέστερο και αντικατέστησε τη λύρα.
Παρ’ όλο που υπάρχει στους νεότερους χρόνους συνοδεία κρουστού,θεωρούμε πως ήταν πολύ πιθανό να χρησιμοποιούσαν κατσικίσιο δέρμα το οποίο υπήρχε σε αφθονία και είναι η πρώτη ύλη στην κατασκευή τυμπάνων,για να κατασκευάζουν τύμπανα και να τα χρησιμοποιούν για να δίνουν το ρυθμό. Άλλωστε η Ικαρία δέχτηκε μεγάλη επιρροή από τη βυζαντινή κοινωνία σε όλες τις εκδηλώσεις και ταυτόχρονα η χρήση κρουστών οργάνων ήταν απαραίτητη.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Μεσσαριτάκης
Βίντεο: Ένα δείγμα Καριώτικου σκοπού με τσαμπουνοφυλάκα.
Παραπομπές
1) Ικαρία (έθιμα) : nikaria.gr
2) Ικαρία (μουσική, χοροί, όργανα, τραγούδια) : nikaria.gr
