Πελοπόννησος
Επιμέλεια κειμένων, επιλογή φωτογραφιών και βίντεο: Παναγιώτης Χαλκιόπουλος
Χοροί από τους νομούς Αρκαδίας, Μεσσηνίας και Λακωνίας
1) Ανασηκωτός 2) Παναγιώτης 3) Τσακώνικος 4) Τάγκαλης
1) Ανασηκωτός (Ν.Αρκαδίας, Ν.Μεσσηνίας)
Χορεύεται στα Τσακωνοχώρια μία ομάδα από δέκα χωριά της επαρχίας Κυνουρίας του νομού Αρκαδίας.
Στα χωριά αυτά κατοικούν οι Τσάκωνες μία πληθυσμιακή ομάδα, τα μέλη της οποίας μιλούν μία ξεχωριστή νεοελληνική διάλεκτο την Τσακώνικη. Άλλες ονομασίες του Ανασηκωτού στην περιοχή αυτή είναι Σηκωτός, Στα τρία και Αναταϊστέ όπως λέγεται στην Τσακώνικη διάλεκτο. Στο χωριό Τσιτάλια τον λένε πηδηχτό και στο χωριό Λεωνίδιο σύμφωνα με κάποια μαρτυρία λέγεται και Μπάλος.
Τα τραγούδια με τα οποία τον χορεύουν είναι πολλά. Δύο από τα πιο γνωστά είναι το ” Απόψε πίνει ο αφέντης μου” και ” Στη θάλασσα ξαγνάντεψα”.
Ο Ανασηκωτός επίσης χορευόταν στην κάτω Μεσσηνία από Τσάκωνες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή μετά την καταστροφή που προκάλεσαν οι ορδές του Ιμπραήμ στα χωριά τους. Χορευόταν σε όλες τις γιορτές. Κλασσικό τραγούδι εδώ το “Είχα ένα περιβολάκι”αλλά και το “Απόψε πίνει ο αφέντης μου”.
Πηγές – Πληροφορίες : Τάσος Καλογερόπουλος, Χριστίνα Ζαμπαθά, Νίκος Μπαριάμης.
Προτεινόμενο βίντεο 1:
Προτεινόμενο βίντεο 2:
2) Παναγιώτης (Ν.Μεσσηνίας)
Παλιός συρτός με λαβή από τα ζωνάρια (ζ’ναριάτ’κος σταυρωτός) που χορευόταν στο Μαυρομάτι Παμίσου στην περιοχή της Μεσσήνης μόνον το Πάσχα. Σύμφωνα με την παράδοση, το τραγούδι είναι ιστορικό και αναφέρεται σε αρνησίθρησκο Έλληνα που πήρε το αξίωμα του Μπέη και καταδυνάστευε τους κατοίκους της περιοχής. Τον σκότωσε ο αδελφός του Παναγιώτης μετά από απόφαση της οικογένειας και με τη συνεργασία της γυναίκας του για να ξεπλύνουν τη ντροπή τους.
Πηγή – Πληροφορίες : Τάσος Καλογερόπουλος
Προτεινόμενο βίντεο :
3) Τσακώνικος (Ν.Αρκαδίας, Ν.Μεσσηνίας, Ν.Λακωνίας)
Χαρακτηριστικός χορός των κατοίκων της Τσακωνιάς μίας ομάδας δέκα χωριών που εξαπλώνονται από τα ορεινά του Πάρνωνα μέχρι τις ακτές του Αργολικού κόλπου στην επαρχία Κυνουρίας του νομού Αρκαδίας.
Βασικά χαρακτηριστικά του είναι η σφιχτή λαβή των χορευτών και η κίνησή τους που διαγράφουν, όπως αναφέρει ο δάσκαλος και ερευνητής Σίμωνας Καράς, φιδίσια κυκλίσματα, στροφές, διπλώματα και ξεδιπλώματα και με τον κορυφαίο (πρωτοχορευτή) να φέρνει βόλτες κύκλο τον χορό και κάποτε να χορεύει και αντικριστά με τον δεύτερο χορευτή.
Παλιότερα ο χορός αυτός έκλινε τα γλέντια στα χωριά της Τσακωνιάς. Αντίθετα σήμερα οι Τσάκωνες ξεκινάνε το γλέντι του Πάσχα με τον Τσακώνικο. Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι η διάταξη των χορευτών στον κύκλο είναι μικτή. Μερικά τραγούδια με τα οποία χορεύεται ή χορευόταν στην περιοχή είναι τα εξής: “Κίνησαν τα Τσαμόπουλα”, “Σήμερις βγήκα να χαρώ”, “Σού είπα μάνα πάντρεψέ με”και “Μες στον Άγιο Λιά στη ράχη”.
Επίσης, ο Τσακώνικος χορεύεται και από τους Τσάκωνες που κατοικούν στο νομό Μεσσηνίας. Το τραγούδι με το οποίο τον χορεύουν σε αυτή την περιοχή είναι το “Μες στον Άγιο Λια στη ράχη” και το χορευτικό μοτίβο είναι λίγο διαφορετικό από αυτό της Τσακωνιάς.
Τέλος ο χορός συναντάται και στον νομό Λακωνίας με το τραγούδι “Αμπέλι μου πλατύφυλλο”.
Πηγές – Πληροφορίες : Χριστίνα Ζαμπαθά, Τάσος Καλογερόπουλος.
Προτεινόμενο βίντεο :
4) Τάγκαλης (Ν.Μεσσηνίας)
Ο χορός χορευόταν σε όλες τις γιορτές.
Το τραγούδι είναι ιστορικό και αναφέρεται στον Τάγκαλη που ήταν πρωτοστάτης της Ελληνικής Επανάστασης στα ορεινά χωριά της Κυπαρισσίας όταν τον έπιασαν οι Τούρκοι και τον πήγαιναν να τον κρεμάσουν. Το γεγονός αυτό έγινε περίπου το 1700.
Πηγή – Πληροφορίες : Τάσος Καλογερόπουλος
Προτεινόμενο βίντεο 1 :
Προτεινόμενο βίντεο 2 :
Φορεσιές
1) Ν.Αρκαδίας
Ανδρική φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Τσακωνιά Κυνουρίας (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Τραγούδια και σκοποί
1) “Σού ειπα μάνα πάντρεψέ με” 2) “Τάγκαλης” 3) “Είχα ένα περιβολάκι” 4) “Παναγιώτης” 5) “Μαντήλι Καλαματιανό”
1) “Σού ειπα μάνα πάντρεψέ με” (Ν. Αρκαδίας)
Τραγούδι από τα Τσακωνοχώρια Κυνουρίας. Χορός: Τσακώνικος
Σού ειπα μάνα καλέ μάνα σού ειπα μάνα πάντρεψέ με.|
Σού ειπα μάνα πάντρεψέ με σπιτονοικοκυρεψέ με.
Γέρον άντρα καλέ μάνα γέρον άντρα μή μου δώσεις.
Γέρον άντρα μή μου δώσεις γιατί θα το μετανοιώσεις.
Γιατί ο γέρος καλέ μάνα γιατί ο γέρος τα λογιάζει.
Γιατί ο γέρος τα λογιάζει και τα διπλολογαριάζει.
2) “Τάγκαλης” (Ν. Μεσσηνίας)
Χορός: Τάγκαλης
Τρίτη Τετάρτη θλιβερή Πέφτη φαρμακωμένη
Παρασκευή, γειά σου Τάγκαλη, Παρασκευή εξημέρωνε.
Παρασκευή ξημέρωνε μην είχε ξημερώσει,
που πιάσανε, γειά σου Τάγκαλη, που πιάσανε τον Τάγκαλη.
Που πιάσανε τον Τάγκαλη και παν να τον κρεμάσουν.
Χίλιοι Τούρκοι, γειά σου Τάγκαλη, χίλιοι Τούρκοι τον παν μπροστά.
Χίλιοι Τούρκοι τον παν μπροστά και δυο χιλιάδες πίσω.
3) “Είχα ένα περιβολάκι” (Ν. Μεσσηνίας)
Χορός: Ανασηκωτός
Είχα ένα ματζουρά μπιρμπιλά μαύρα γαλανά μου μάτια είχα ένα περιβολάκι,
είχα ένα περιβολάκι έμμορφο (όμορφο) και μικρουλάκι.
Είχε (έχει) γύ- ματζουρά μπιρμπιλά μαύρα γαλανά μου μάτια είχε (έχει) γύρω γύρω αφάνες,
είχε (έχει) γύρω γύρω αφάνες και στη μέση ματζουράνες.
Είχε (έχει) μια ματζουρά μπιρμπιλά μαύρα γαλανά μου μάτια είχε (έχει) μια μηλιά στη μέση,
είχε (έχει) μια μηλιά στη μέση που απ’ τα μήλα πάει να πέσει.
Πάει κι ο νιος ματζουρά μπιρμπιλά μαύρα γαλανά μου μάτια πάει κι ο νιος να κόψει μήλο,
πάει κι ο νιος να κόψει μήλο, κι αποκρίνεται το φύλλο:
“Τάχει ο αφέ- ματζουρά μπιρμπιλά μαύρα γαλανά μου μάτια τά χει αφέντης μετρημένα,
τά χει αφέντης μετρημένα κι η κυρά λογαριασμένα”.
4) “Παναγιώτης” (Ν. Μεσσηνίας)
Χορός: Σταυρωτός ζωναριάτικος ή Παναγιώτης
Κάτω στο μωρέ Παναγιώτη κάτω στον τρανό τον κάμπο (2)
κάτω στον τρανό τον κάμπο και στης θάλασσας το(η)ν άμμο (2)
στέκει μπέ- μωρέ Παναγιώτη στέκει μπέης ξαπλωμένος (2)
στέκει μπέης ξαπλωμένος και στο αίμα βουτη(γ)μένος.(2)
Και σ΄ενός μωρέ Παναγιώτη και σ’ ενός δέντρου τη ρίζα (2)
και σ’ ενός δέντρου τη ρίζα στέκει ο γρίβας (άλογο) του δεμένος.(2)
Σήκω μπέ- μώρε Παναγιώτη σήκω μπέη Καπαλίκα (2)
σήκω μπέη Καπαλίκα για να μπούμε στο σεφέρι (στρατιωτικό σώμα). (2)
Δε μπορώ καημένε γρίβα δε μπορώ να πολεμήσω (2)
γιατί μ’ έχουν λαβωμένο στην καρδιά πετυχημένο.(2)
5) “Μαντήλι Καλαματιανό” (Ν. Μεσσηνίας)
Χορός: Συρτός Καλαματιανός
(Ωρέ) Mαντήλι καλαματιανό φοράς (φορείς) στον άσπρο σου λαιμό
να σε χαρεί, να σε χαρεί, εκείνος που σε λαχταρεί (που σ’ έχει και σε καρτερεί).
(Ωρέ)(Αχ) Μαρία Πενταγιώτισσα συ μ’ έκαψες (έκανες) κι αρρώστησα.
Να σε χαρεί που σ’ έχει και που σε λαχταρεί
και που σε καμαρώνει λεβέντικο κορμί αμάν λεβέντικο κορμί.
Έλα, πουλί μου έλα, αν μ’ αγαπάς εμένα
πες το μάτια μου το ναι, δε θα βρεις άλλον (άλλη) σαν κι εμέ.
Εσύ είσαι ένας ήλιος φεγγάρι λαμπερό
που θάμπωσες το φως μου και δε μπορώ να (ι)δώ. (αμάν και δε μπορώ να ιδώ).
Λάμπεις και ακτινοβολείς σαν το κεράκι της Λαμπρής (σαν το αστέρι της αυγής).
Στην Καλαμάτα ήπια νερό και δε μ’ αφήσαν (αφήνουν) να σε (ι)δω.
(κι αρρώστησα και δε μπορώ).
(Ωρέ) σαν πας στην Καλαμάτα και `ρθεις με το καλό
φέρε μου ένα μαντήλι να δέσω στο λαιμό (νά ‘ναι μεταξωτό)
αμάν, να δέσω στο λαιμό (Καλαματιανό).
Παραπομπές
1) Ν.Μεσσηνίας (χοροί) : messiniaka.blogspot.com
2) Επαρχία Κυνουρίας Ν.Αρκαδίας (Τσακώνικος χορός) : tsakonianarchives.codable.gr
3) Επαρχία Κυνουρίας Ν.Αρκαδίας (γυναικεία ενδυμασία) : tsakonianarchives.gr
