Βλάχοι
Επιμέλεια κειμένων, επιλογή φωτογραφιών και βίντεο: Παναγιώτης Χαλκιόπουλος
Χοροί από τους νομούς Ιωαννίνων, Ημαθίας, Γρεβενών, Σερρών και Δράμας.
1) Φραγκίτσα 2) Στο Σερριώτικο τον κάμπο 3) Αντίπερα 4) Ζαχαρούλα 5) “Έχασα μαντήλι” 6) Κάτω στην Άσπρη Πέτρα 7) Δερβέναγας*
1) Φραγκίτσα (Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Ο χορός με τον οποίο ξεκινάει το γαμήλιο γλέντι στους Βλαχόφωνους κατοίκους του νομού Σερρών χορεύεται και από αυτούς της Προσοτσάνης του νομού Δράμας. Όπως και οι δύο επόμενοι χοροί (“Στο Σεριώτικο τον κάμπο” και “Αντίπερα αντίπερα”) τουλάχιστον στο Ν.Σερρών δεν χορεύεται σε άλλες περιστάσεις.
Πηγή – Πληροφορίες: Βασίλης Τερζής
Προτεινόμενο βίντεο :
2) Στο Σερριώτικο τον κάμπο (Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Είναι ο δεύτερος κατά σειρά χορός του γάμου των Βλαχόφωνων κατοίκων του νομού Σερρών κατά τη διάρκεια του οποίου δίνονται από τη νύφη τα δωρίσματα, δηλαδή τα δώρα τα οποία είναι κυρίως είδη ρουχισμού. Όπως και οι άλλοι δύο χοροί του γάμου (Φραγκίτσα και “Αντίπερα αντίπερα”) χορεύεται αποκλειστικά και μόνο στους γάμους και σε καμία άλλη περίσταση.
Τέλος και ο χορός αυτός συναντάται και στους Βλαχόφωνους της Προσοτσάνης του νομού Δράμας.
Πηγή – Πληροφορίες: Βασίλης Τερζής
Προτεινόμενο βίντεο :
3) Αντίπερα (Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Ο τρίτος στη σειρά χορός του γάμου στους Βλαχόφωνους κατοίκους του νομού Σερρών που όπως και οι προηγούμενοι δύο (Φραγκίτσα και “Στο Σερριώτικο τον κάμπο”) χορεύεται αποκλειστικά και μόνο στους γάμους.
Επίσης και αυτός ο χορός χορεύεται και από τους Βλάχους της Προσοτσάνης του νομού Δράμας.
Πηγή – Πληροφορίες: Βασίλης Τερζής
Προτεινόμενο βίντεο :
4) Ζαχαρούλα (Ν.Ημαθίας, Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Χορός των Βλάχων του νομού Ημαθίας στα χωριά Ξερολείβαδο, Σέλι και Ντόλιανη ή Κουμαριά, που με την πάροδο του χρόνου και μάλλον περισσότερο τις τελευταίες δεκαετίες υιοθετήθηκε και από τους Βλάχους του νομού Σερρών. Επίσης ο χορός , σύμφωνα, με πληροφορίες μας, χορεύεται και από τους Βλάχους της Προσοτσάνης του νομού Δράμας.
Αρχικά, η Ζαχαρούλα, χορευόταν ελεύθερα συγκαθιστά αλλά με τον ερχομό των Βλάχων στη Μακεδονία άλλαξε σε κυκλωτικό χορό με ελεύθερη και αυτοσχεδιαστική μορφή ανάλογα με τις προτιμήσεις των πρώτων χορευτών. Δηλαδή οι πρώτοι στον κύκλο αποφάσιζαν πόσο θα προχωρούσε ο χορός προς τα εμπρός ή πόσο θα γύριζε προς τα πίσω. Αυτό, τουλάχιστον, είχε παρατηρηθεί, στους Βλάχους της Σαμαρίνας και του Βερμίου (Βέροιας Ημαθίας). Όπως έδειξαν καταγραφές που έγιναν, ο χορός , έπειτα από παρέμβαση πολιτιστικών συλλόγων Βλάχων πριν από μερικές δεκαετίες πήρε μία συγκεκριμένη μορφή.
Πηγές – Πληροφορίες : Βασίλης Τερζής, Ιωάννης Τσιαμήτρος.
Προτεινόμενο βίντεο : Στο τέλος του τραγουδιού αλλάζουν το χορό σε ελεύθερο συγκαθιστό, δηλαδή όπως ήταν στην αρχική του μορφή.
5) “Έχασα μαντήλι” (Ν.Ιωαννίνων, Ν. Γρεβενών)
Τραγούδι και χορός που συναντάμε στα Βλαχοχώρια της περιοχής Κόνιτσας και στη Σαμαρίνα του νομού Γρεβενών. Χορεύεται σαν ελεύθερος συγκαθιστός χορός.
Σύμφωνα με καταγραφές που έχουν γίνει στην περιοχή στα λαϊκά γλέντια σε ανοιχτούς χώρους χόρευαν τον συγκαθιστό πάνω στον κύκλο ενώ στους γάμους , κατά κανόνα, που ο χώρος ήταν συνήθως μικρός τον χόρευαν ζευγαρωτά ή και σε πολύ μικρούς κύκλους.
Το τραγούδι είναι παραδοσιακό ηπειρώτικο της αγάπης το οποίο συναντάμε να χορεύεται και στα γειτονικά Μαστοροχώρια όπως η Δροσοπηγή και η Καστάνιανη αλλά με τελείως διαφορετικό τρόπο.
Πηγές – Πληροφορίες : Θανάσης Μπέας
Προτεινόμενο βίντεο :
6) Κάτω στην Άσπρη Πέτρα (Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Τραγούδι και χορός των Βλάχων του νομού Σερρών και της Προσοτσάνης του νομού Δράμας που χορεύεται σε όλες τις περιστάσεις.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η αρχική μορφή του χορού ήταν διαφορετική από αυτή με την οποία χορεύεται τις τελευταίες δεκαετίες.
Τέλος με τον ίδιο τρόπο χορεύουν οι Βλαχόφωνοι κάτοικοι των περιοχών αυτών και άλλα τραγούδια με πιο γνωστό, ίσως, το Ντελής Παπάς.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Τερζής
Προτεινόμενο βίντεο 1: Η μεταγενέστερη μορφή του χορού.
Προτεινόμενο βίντεο 2: Η αρχική μορφή του χορού.
7) Δερβέναγας* (Ν.Σερρών, Ν.Δράμας)
Πρόκειται για μία σειρά τραγουδιών που χορεύονται με το ίδιο χορευτικό μοτίβο αλλά δεν έχουν κοινή ονομασία σαν χορός. Ο χορός παίρνει την ονομασία του από τον τίτλο του κάθε τραγουδιού διότι έτσι τα παραγγέλνουν οι Βλαχόφωνοι κάτοικοι του νομού Σερρών και της Προσοτσάνης του νομού Δράμας.
Αυτό το κινητικό μοτίβο διαφοροποιείτο λίγο από τους Βλάχους που ζούσαν στο χωριό Καλύβια στο βουνό Λαϊλιάς του νομού Σερρών. Απο εκεί προέρχεται και το ένα από αυτά τα τραγούδια ο “Δερβέναγας” , που εμείς το χρησιμοποιήσαμε συμβατικά – γι αυτό και ο αστερίσκος – σαν ονομασία του χορού.
Κάποια από τα υπόλοιπα τραγούδια που μάλλον είναι συνολικά έξι, είναι ο “Χατζηστέργιος” , το “Χαρά μωρέ χαρά” και το “Μάτα μάκα ζάχαρη” που σημαίνει “η μάνα τρώει ζάχαρη”.
Πηγή – Πληροφορίες : Βασίλης Τερζής
Προτεινόμενο βίντεο 1:
Προτεινόμενο βίντεο 2:
Φορεσιές
1) Βλάχοι
Μέλη του συλλόγου Βλάχων νομού Σερρών ντυμένοι με φορεσιές από την ιματιοθήκη του συλλόγου τους. (vlaxoxoria.gr)
1) “Κάτω στην άσπρη πέτρα” (Ν. Σερρών, Ν. Δράμας)
Χορός: Κάτω στην άσπρη πέτρα
Κάτω στην άσπρη πέτρα μωρέ μάτια μου
κάτω στην άσπρη πέτρα μωρέ φρύδια μου,
ορέ κάτω σι λόι κάτω σι γιαλό γιώτισσα κυρά Βιργιώτισσα
Βαρέσαν’ τον Γιαννάκη μωρέ μάτια μου
βαρέσαν’ τον Γιαννάκη μωρέ φρύδια μου,
ορέ τον αρμά λόι τον αρματωλό γιώτισσα κυρά Βιργιώτισσα
Τούρκοι τον εβαρέσαν μωρέ μάτια μου
Τούρκοι τον εβαρέσαν μωρέ φρύδια μου,
ορέ κια Ρωμιοί λόι κια Ρωμιοί τον κλαίν’ γιώτισσα κυρά Βιργιώτισσα
Γιαννάκη μ’ να ‘χεις μάνα μωρέ μάτια μου
Γιαννάκη μ’ να ‘χεις μάνα μωρέ φρύδια μου,
ορέ να ‘χεις κια λόι να ‘χεις κι αδερφή γιώτισσα κυρά Βιργιώτισσα
Να’ χεις καλή γυναίκα μωρέ μάτια μου,
Να΄χεις καλή γυναίκα μωρέ φρύδια μου
ορε να΄ρθει για λόι να’ ρθει να σε ιδεί γιώτισσα κυρά Βιργιώτισσα.
2) “Αντίπερα” (Ν. Σερρών, Ν. Δράμας)
Χορός: Αντίπερα
Αντίπερα, (ν)αντίπερα μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω),
αντίπερα (στου Μαυραντή) στ΄αλώνι ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Ήταν μια μέρα Κυριακή μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω),
μια μέρα χρυσομέρα ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Βγήκαν (πήγαν) να παίξουν τα σπαθιά μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω),
να ρίξουν το λιθάρι ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Το ρίχνει ένας (μια) το ρίχνουν δυο μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω)
το ρίχνουν τρεις και πέντε ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Το ρίχνει κόρη ανύπαντρη μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω)
και πάει σι παραπέρα ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Δώδεκα χρόνους έκανε μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω)
σε κλέφτικα λημέρια ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
Κανείς δε την εγνώρισε μαύρα μου μάτια (καημένη Μάντω)
πως είναι κλεφτοπούλα ρόιδο μου έλα ιδώ ματάκια μου (ν)έμορφα.
3) “Ζαχαρούλα” (Ν. Ημαθίας, Ν. Σερρών, Ν. Δράμας)
Χορός: Ζαχαρούλα
Ωρ τί έχεις μωρ’ μάνα μάνα μ’ Ζαχαρούλα και μέρα νύχτα κλαις
και μένα της μανούλας της μανούλας γιατί δε μου το λές;
Ζαχαρούλα Ζαχαρούλα ωρέ μου ραΐζεις την καρδούλα
ωρέ μου ραΐζεις την καρδούλα ωρε Ζαχαρούλα ι Ζαχαρούλα .
Ωρέ τί να σου πω μωρ μάνα μωρέ μάνα τόι πώς να σου το ειπώ;
Εκείνον π’ αγαπάω μωρέ μάνα θελ’ να τον παντρευτώ.
Μη με βασανίζεις άλλο ωρέ Ζαχαρούλα θα πεθάνω
Ζαχαρούλα ειν τ’ ονομά σου και γλυκό ειν το φίλημά σου.
Παραπομπές
1) Βλάχοι (λαογραφία, χοροί, τραγούδια κ.α.): vlahoi.net
2) Βλαχοχώρια (αφιερώματα, ήθη και έθιμα, λαογραφία κ.α.): vlaxoxoria.gr
