Ήπειρος
Επιμέλεια κειμένων, επιλογή φωτογραφιών και βίντεο: Παναγιώτης Χαλκιόπουλος
Χοροί από τους νομούς Ιωαννίνων, Πρέβεζας και Θεσπρωτίας.
1) Θ(η)λικωτός 2) Τσιτομήτρος 3) Πουλάκι 4) Φυσούνι, Ελενάκι 5) Ζαγορίσιος*
1) Θ(η)λικωτός (Ν.Ιωαννίνων)
Ο Θ’λικωτός χορεύεται στην περιοχή της Κόνιτσας και συγκεκριμένα σε δύο από τα Μαστοροχώρια, την Πυρσόγιαννη και την Καστάνιανη. Πήρε το όνομά του από τη λαβή των χεριών που είναι αγκαζέ ή σαν σε θηλιά. Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες σε δύο ομόκεντρους κύκλους, με τις γυναίκες να χορεύουν στον εσωτερικό και τους άνδρες στον εξωτερικό κύκλο. Στην Καστάνιανη τραγουδιέται με το τραγούδι «Είμαι μικρό το μαύρο» και υπάρχει κίνηση και προς την αντίθετη φορά του κύκλου. Στην Πυρσόγιαννη τραγουδιέται με το «Βλαχούλα εροβόλαγε».
Πηγή – Πληροφορίες : Θανάσης Μπέας
Προτεινόμενο βίντεο : Ο Θ’λικωτός όπως χορεύεται στην Καστάνιανη.
2) Τσιτομήτρος (Ν.Θεσπρωτίας, Ν. Ιωαννίνων)
Ο Τσιτομήτρος κατά κανόνα παίζεται σόλο. Υπάρχουν όμως και λόγια που αναφέρονται σε ιστορικό πρόσωπο που κατάγεται από τη βορινή Θεσσαλία. Είναι χορός βαρύς και το στήσιμο των χορευτών δώρειο και λιτό. Τον χορό τον συναντάμε στα χωριά Πόποβο και Μαζαρακιά Θεσπρωτίας και στο Σιστρούνι Λάκκας Σουλίου Ιωαννίνων.
Πηγή – Πληροφορίες: Παναγιώτης Τζόκας
Προτεινόμενο βίντεο :
3) Πουλάκι (Ν.Θεσπρωτίας)
Χορός από το νομό Θεσπρωτίας που προφανώς πήρε το όνομά του από το τραγούδι με το οποίο χορεύεται. Το χορευτικό του μοτίβο έχει μία σχετική ομοιότητα με τον Ζαγορίσιο.
Πηγή – Πληροφορίες : Παναγιώτης Τζόκας
Προτεινόμενο βίντεο :
4) Φυσούνι (Ν.Πρέβεζας), Ελενάκι (Ν.Ιωαννίνων)
Πρόκειται για δύο διαφορετικές μελωδίες ή τραγούδια που τα συναντάμε σε περιοχές και χωριά των νομών Ιωαννίνων και Πρέβεζας με το ίδιο, κατά βάση, χορευτικό μοτίβο.
Το Φυσούνι είναι συνδεδεμένο κυρίως με την περιοχή της Πρέβεζας. Παλαιότερα χορευόταν , μάλλον, περισσότερο από τις γυναίκες αλλά με την πάροδο του χρόνου αυτό άλλαξε και σήμερα χορεύεται και από άντρες.
Την ονομασία του την πήρε από κάποιον αέρα που φυσάει στην περιοχή αυτή. Για το λόγο αυτό, προφανώς, έχει πιο γρήγορο ρυθμό από τους περισσότερους χορούς της Ηπείρου. Σύμφωνα με κάποιες αναφορές ο χορός συναντάται και σε χωριά του Πωγωνίου και του Ζαγορίου καθώς και στην περιοχή των Ιωαννίνων.
Το Ελενάκι είναι τραγούδι που εντάχθηκε στο μουσικό και χορευτικό ρεπερτόριο της Κόνιτσας από το 1922 και μετά.
Επίσης συναντάται και στην περιοχή της Δωδώνης.
Πηγή – Πληροφορίες : Θανάσης Μπέας, Γιάννης Δήμας, Δόρα Στράτου.
Προτεινόμενο βίντεο : Το Ελενάκι όπως χορεύεται στην περιοχή της Κόνιτσας.
5) Ζαγορίσιος* (Ν.Ιωαννίνων)
Χορός που παίρνει την ονομασία του από το όνομα του τραγουδιού. Βέβαια εκτός από τα τραγούδια που είναι αρκετά, υπάρχει κι ένας παλιός οργανικός σκοπός που ονομάζεται Ζαγορίσιο και εμείς το χρησιμοποιήσαμε συμβατικά – γι’ αυτό και ο αστερίσκος – σαν ονομασία του χορού. Κάποια από τα τραγούδια με τα οποία χορεύεται ο χορός και από το όνομά τους παίρνει και την ονομασία του είναι το “Καπέσοβο”, ο “Κωνσταντάκης”, το “Άσπρα μου πουλιά”, η “Αλεξάνδρα”, η ”Βιργινάδα” και η “Μαριόλα”.
Χορεύεται στο Ζαγόρι, στο Πωγώνι και στην περιοχή της Κόνιτσας με κάποιες παραλλαγές από χωριό σε χωριό.
Στο κεντρικό και δυτικό Ζαγόρι οι χορευτές σε κάποιο σημείο του χορού χτυπούν το πόδι τους κάτω και όπως χαρακτηριστικά λένε κάποιες γιαγιάδες από την περιοχή, “έτσι χτυπάμε τη γη που θα μας φάει”.
Πηγές – Πληροφορίες : Θανάσης Μπέας, Παναγιώτης Τζόκας
Προτεινόμενο βίντεο 1:
Προτεινόμενο βίντεο 2:
Φορεσιές
1) Ν. Ιωαννίνων
α) περιοχή Κόνιτσας
Ανδρική φορεσιά από την Κόνιτσα (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από την Κόνιτσα (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Κόνιτσα (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από την Κόνιτσα (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
β) Ζαγόρι
Ανδρική φορεσιά από το Ζαγόρι (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Ανδρική φορεσιά από το Ζαγόρι (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
Γυναικεία φορεσιά από το Ζαγόρι (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiak
Γυναικεία φορεσιά από το Ζαγόρι (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiak
2) Ν. Θεσπρωτίας
Γυναικεία φορεσιά από την Παραμυθιά (Ιματιοθήκη Σταματίνας Μπογέα / paradosiakes-endymasies.gr)
1) “Πάπιγκο” (Ν. Ιωαννίνων)
Τραγούδι και χορός από το Πάπιγκο Ζαγορίου
Ωρέ για συναχτείτε να σας πω,
ωρέ κι’ όλοι ν’ακουρμαστείτε (αφουγκραστείτε)
αχ αμάν αμάν
αχ όσο καιρό ωρέ παιδιά μ’ κι’ αν ζήσετε
αχ όλο να μολογείτε.
Ωρέ στο Πάπιγκο, ωρέ στο μαχαλά,
ωρέ γίνκε μια κρύα βρύση
ωχ αμάν αμάν,
αχ ποιος έχει ντέ- ωρε ντέρτι στη καρδιά
αχ να πάει να πιει να σβήσει.
Ωρέ σ’ αυτή τη βρύ- ωρέ τη βρύση την καλή,
ωρέ τη λένε Αυραγόνια (Αύρα – γεννώ)
αχ αμάν αμάν,
αχ εκεί λαλού- ωρέ λαλούνε τα πουλιά,
αχ όλο πουλιά κι αηδόνια.
Ωρέ κίνησ’ ο πρω- ωρέν ο πρωτοσύγκελος,
ωρέ βρύση να θεμελιώσει
ωχ αμάν αμάν,
αχ κανένας α- μωρέ άλλος χωριανός
χρήματα να μη δώσει.
2) “Είμαι μικρό το μαύρο” (Ν. Ιωαννίνων)
Χορός: Θ’λικωτός
1) Είμαι μικρό το μαύρο μικρό ατζαμίστικο, μικρό ατζαμίστικο
κι από σεβντά δε ξέρω το κακορίζικο πω πω το κακορίζικο.
Εμένα η μάνα μου η παραμάνα μου μικρή με πάντρεψε στα ξένα με ‘διωξε.
Μικρή κι αν είσαι Ρίνα ‘μ ταχιά παντρεύεσαι, ταχιά παντρεύεσαι
παίρνεις τον άνθρωπό σου και σιγουρεύεσαι πω πω και σιγουρεύεσαι.
Έβγα για να δεις κορμί που τυραννείς πάπια του γιαλού μην αγαπάς αλλού.
2) Είναι μικρό το μαύρο μικρό κι ανήλικο μικρό κι ανήλικο
κι από σεβντά δεν ξέρει το κακομοίρικο το κακομοίρικο.
Έβγα να σε δω δυο λόγια να σου ειπώ, δυο λόγια να σου ειπώ έβγα να σε δω.
Έλα κάτσε κοντά μου πιάσε το χέρι μου, πιάσε το χέρι μου
και ρώτα τη καρδιά μου και το κιντέρι μου και το κιντέρι μου.
Τίνος να το ειπώ το ντέρτι πω ‘χω εγώ; Το ντέρτι πω ‘χω εγώ τίνος να το ειπώ;
Αν έρθουν και σου πούνε Ρίνα μ’ να παντρευτείς Ρίνα μ’ να παντρευτείς,
την άρρωστη να κάνεις να μην παραδεχτείς να μην παραδεχτείς.
Έβγα να σε δω δυο λόγια να σου ειπώ, δυο λόγια να σου ειπώ έβγα να σε δω.
Μικρή κι αν είσαι Ρίνα ‘μ ταχιά παντρεύεσαι, ταχιά παντρεύεσαι
παίρνεις τον άνθρωπό σου και σιγουρεύεσαι πω πω και σιγουρεύεσαι.
Τίνος να το ειπώ το ντέρτι πω ‘χω εγώ; Το ντέρτι πω ‘χω εγώ τίνος να το ειπώ;
3) “Κωνσταντάκης” (Ν. Ιωαννίνων)
Χορός: Κωνσταντάκης (Ζαγορίσιος)
Αχ ο Κωσταντής, αχ ο Κωσταντάς,
αχ ο μικρο Κωνσταντίνος, Κωνσταντάκη μου,
αχ κι ο μικρο Κωνσταντίνος, λεβεντάκη μου.
Ωρέ τρεις χρόνους επερπάτησε,
να βρει καλή γυναίκα, Κωνσταντάκη μου,
να βρει καλή γυναίκα, λεβεντάκη μου.
Ωρέ να βρει ψηλή, αχ να βρει λιγνή,
να βρει καγκελοφρύδα, Κωνσταντάκη μου,
να βρει της αρεσειάς του, λεβεντάκη μου.
Ψάχνει σ’ όλα τα Γιάννενα
και σ’ όλο το Ζαγόρι, Κωνσταντάκη μου,
και σ’ όλο το Πωγώνι, λεβεντάκη μου.
Μωρέ βρήκε ψηλή, αχ βρήκε λιγνή,
βρήκε καγκελοφρύδα, Κωνσταντάκη μου,
βρήκε της αρεσειάς του, λεβεντάκη μου.
Άιντε τρεις χρόνους γράφουν τα προικιά,
και τρεις τα πανωπροίκια, Κωνσταντάκη μου,
και τρεις τα πανωπροίκια, λεβεντάκη μου.
